T3 en T4: het verschil uitgelegd

Thyroxine (T4) en triiodothyronine (T3) zijn twee schildklierhormonen die vaak met elkaar verward worden. Een daarvan is een reservevorm, de andere is een actief hormoon. De redactie legt uit hoe ze verschillen, hoe ze correct kunnen worden beoordeeld in tests en waarom levothyroxine de standaardbehandeling voor hypothyreoïdie is geworden.

Twee hormonen van één klier

De schildklier produceert twee belangrijke hormonen: thyroxine (T4) en triiodothyronine (T3). De cijfers in de namen betekenen het aantal jodiumatomen in het molecuul: thyroxine heeft er vier, triiodothyronine heeft er drie. Dit verschil van één jodiumatoom bepaalt bijna alles: activiteit, werkingsduur, controlemethode en plaats in de behandeling.

Het grootste deel van het hormonale "product" van de schildklier is T4 - volgens schattingen ongeveer 80%. Thyroxine zelf heeft echter een zwakke activiteit en wordt beschouwd als een prohormoon, dat wil zeggen een reservevorm. T3 is een actief hormoon dat zich bindt aan receptoren in celkernen.

Het merendeel van T3 in het lichaam wordt niet gevormd in de klier zelf, maar in de weefsels: lever, nieren, spieren en hersenen. Daar splitsen speciale enzymen, dejodasen, één jodiumatoom van T4. Met een dergelijk systeem kan het lichaam de activiteit van het hormoon in elk weefsel afzonderlijk nauwkeurig regelen, afhankelijk van de behoeften ervan.

Er is ook een "remmende" route: het type 3 deiodinase-enzym zet T4 om in omgekeerd T3, dat geen hormonale activiteit heeft. De verhouding tussen actieve en inactieve hormoonveranderingen tijdens hongersnood, ernstige ziekten en stress.

Vergelijking van eigenschappen

T3 en T4 verschillen niet alleen in hun activiteit, maar ook in hun gedrag in het bloed. Beide hormonen zijn vrijwel volledig gebonden aan transporteiwitten: thyroxine-bindend globuline, transthyretine en albumine. Er is slechts een kleine vrije fractie biologisch beschikbaar, dus het zijn de ‘vrije’ fracties die in het laboratorium worden bepaald.

De lange halfwaardetijd van T4 heeft belangrijke praktische implicaties. Het evenwicht na een verandering in de dosis levothyroxine wordt binnen 4-6 weken bereikt, dus controletests worden niet eerder dan deze periode uitgevoerd. In plaats daarvan werkt T3 snel en verdwijnt snel, waardoor de bloedspiegel schommelt na inname van de pil.

Het is dit verschil in farmacokinetiek dat levothyroxine tot het favoriete medicijn heeft gemaakt: één tablet per dag levert een gelijkmatig niveau van T4 op, en de weefsels zelf zetten het in de vereiste hoeveelheid om in T3.

Laboratoriumonderzoek: welke bepaling en wanneer?

Schildklierstimulerend hormoon (TSH) is de belangrijkste screeningstest om de schildklierfunctie te beoordelen. De hypofyse reageert zeer gevoelig op het niveau van schildklierhormonen: als er weinig zijn, neemt TSH toe, als er veel is, neemt het af. Daarom verandert TSH vaak voordat T4 of T3 buiten het normale bereik vallen.

• TSH is de eerste en belangrijkste test voor screening en controle van behandeling met levothyroxine.
• Vrij T4 — verduidelijkt de diagnose bij afwijkend TSH en helpt manifeste van subklinische stoornissen te onderscheiden.
• Vrij T3 — is vooral belangrijk wanneer hyperthyreoïdie wordt vermoed, in het bijzonder T3-thyreotoxicose.
• Reverse T3 — niet aanbevolen voor routinematig gebruik in klinische richtlijnen.

Een veelgemaakte fout is om hypothyreoïdie te beoordelen op basis van het T3-niveau. Bij primaire hypothyreoïdie kan T3 lange tijd normaal blijven vanwege de verhoogde conversie van T4, terwijl TSH al verhoogd is. Daarom sluit "normale T3" problemen met de schildklier niet uit.

Factoren die de resultaten vertekenen moeten ook in gedachten worden gehouden: inname van biotine in hoge doses, zwangerschap, oestrogenen, acute ziekten. Alle medicijnen en supplementen moeten aan de arts worden gemeld voordat de tests worden uitgevoerd.

T4 monotherapie of combinatie met T3

In de klinische richtlijnen van de American Thyroid Association (Jonklaas et al., 2014) wordt levothyroxine aanbevolen als de standaardbehandeling voor hypothyreoïdie. Het is effectief, heeft een stabiele farmacokinetiek, is gemakkelijk te doseren en is goed bestudeerd.

Tegelijkertijd klagen sommige patiënten die levothyroxine gebruiken over vermoeidheid en verminderde kwaliteit van leven, zelfs met normale TSH. Dit stimuleerde het onderzoek naar T4+T3 combinatietherapie. Tot nu toe hebben de meeste gerandomiseerde onderzoeken geen overtuigend voordeel van de combinatie in de algemene bevolking aangetoond, hoewel dit onderwerp nog steeds wordt bestudeerd.

Gedroogde dierlijke schildklierextracten bevatten zowel T4 als T3 in een verhouding die verschilt van die van mensen, met een hoger aandeel T3. Richtlijnen bevelen ze niet aan als eerstelijnstherapie vanwege de instabiliteit van het hormoongehalte.

Liothyronine wordt als monotherapie in beperkte mate gebruikt, bijvoorbeeld in bepaalde protocollen voorafgaand aan onderzoeken naar schildklierkanker of in bepaalde noodsituaties. De endocrinoloog neemt altijd de beslissing.

Niet-medisch gebruik: waarom het gevaarlijk is

In de fitnessgemeenschap worden schildklierhormonen, vooral T3, soms gebruikt om tijdens het drogen de stofwisseling te stimuleren. De instructies voor levothyroxinemedicijnen bevatten een waarschuwing in een kader: schildklierhormonen mogen niet worden gebruikt om zwaarlijvigheid of gewichtsverlies te behandelen, en grote doses kunnen ernstige of zelfs levensbedreigende toxiciteiten veroorzaken.

Een teveel aan schildklierhormonen versnelt niet alleen de afbraak van vet, maar ook van spiereiwitten, verhoogt de hartslag, verhoogt het risico op atriale fibrillatie en botverlies. Vanwege de korte halfwaardetijd van T3 zijn scherpe schommelingen in het niveau vooral merkbaar voor het hart.

Het van buitenaf opnemen van schildklierhormonen onderdrukt de afscheiding van TSH en de eigen klier "rust". Na ontwenning keert de functie gewoonlijk terug, maar dit proces kan weken duren, waarbij iemand symptomen van hypothyreoïdie ervaart.

Schildklierhormonen staan ​​niet op de WADA-verboden lijst, maar dit maakt ze niet veilig. Het ontbreken van een sportverbod betekent niet dat zelfstandig gebruik medisch aanvaardbaar is.

Redactionele conclusies

T4 is een langwerkend prohormoon, T3 is een actief kortwerkend hormoon. Het meeste T3 wordt gevormd in weefsels van T4, waardoor het lichaam een ​​goede lokale regulatie heeft.

Bij de behandeling van hypothyreoïdie is levothyroxine de standaard en wordt T3 selectief gebruikt. TSH speelt de hoofdrol bij de diagnose, en vrij T4 en T3 verduidelijken het beeld.

Niet-medisch gebruik van schildklierhormonen voor gewichtsverlies is gevaarlijk voor het hart, de spieren en de botten. Bespreek eventuele veranderingen in de therapie met een endocrinoloog.

Lees meer over het moleculaire werkingsmechanisme en bijwerkingen in ons artikel "T3 vs T4: vergelijking van het werkingsmechanisme en bijwerkingen", evenals in de materialen over het ontcijferen van de TSH-analyse en over metabolische aanpassing tijdens het dieet.

Lijst met gebruikte literatuur

1. Jonklaas J, Bianco AC, Bauer AJ, et al. Guidelines for the treatment of hypothyroidism: prepared by the American Thyroid Association task force on thyroid hormone replacement. Thyroid. 2014;24(12):1670–1751.
2. Bianco AC, Kim BW. Deiodinases: implications of the local control of thyroid hormone action. J Clin Invest. 2006;116(10):2571–2579.
3. Mullur R, Liu YY, Brent GA. Thyroid hormone regulation of metabolism. Physiol Rev. 2014;94(2):355–382.
4. Biondi B, Cooper DS. The clinical significance of subclinical thyroid dysfunction. Endocr Rev. 2008;29(1):76–131.
5. Synthroid (levothyroxine sodium tablets). Prescribing information. U.S. Food and Drug Administration.