Een van de meest hardnekkige mythes over mesterolon is dat het zijn eigen testosteron niet onderdrukt, maar zelfs ‘ondersteunt’. De redactie legt uit hoe de hormonale as werkt, wat klinische observaties daadwerkelijk hebben aangetoond en waarom vruchtbaarheid de belangrijkste prijs is van elk exogeen androgeen.
Hoe de hypothalamus-hypofyse-gonadale as werkt
De productie van testosteron bij mannen wordt gereguleerd door een driefasensysteem. De hypothalamus geeft pulserend gonadoliberine (GnRH) af, als reactie hierop scheidt de hypofyse luteïniserend hormoon (LH) en follikelstimulerend hormoon (FSH) af. LH stimuleert de Leydig-cellen in de testikels om testosteron te produceren, en FSH zorgt samen met een hoge lokale concentratie testosteron voor spermatogenese in de Sertoli-cellen.
Het systeem werkt volgens het thermostaatprincipe. Wanneer het niveau van androgenen en oestrogenen in het bloed stijgt, verminderen de hypothalamus en de hypofyse de afscheiding van GnRH, LH en FSH. Wanneer het niveau daalt, verhogen ze het. Dit mechanisme wordt negatieve feedback genoemd.
Een belangrijk detail: de hypothalamus en de hypofyse "lezen" niet alleen testosteron, maar ook estradiol, dat daaruit wordt gevormd. Bij mannen is estradiol een krachtige remmer van de LH-secretie. Een deel van de feedback wordt ook geïmplementeerd via de androgeenreceptor.
Elk exogeen androgeen wordt door het systeem waargenomen als een signaal "hormonen zijn voldoende". Daarom is remming van de hypothalamus-hypofyse-testiculaire as een algemene eigenschap van anabole androgene steroïden, en niet een kenmerk van individuele geneesmiddelen (Rahnema et al., 2014).
Onderdrukt mesterolon het eigen testosteron
Het is een algemene overtuiging onder gebruikers dat mesterolon de as niet "onderdrukt" of zelfs de eigen testosteronproductie "ondersteunt". Dit idee kwam voort uit verschillende bronnen: het zwakke anabole effect van het medicijn, het medische gebruik ervan bij onvruchtbaarheid en vroege klinische observaties.
In klinische onderzoeken uit de jaren zeventig en tachtig beschreven therapeutische doses mesterolon relatief bescheiden effecten op LH en testosteron vergeleken met testosteronpreparaten. Dit wordt gedeeltelijk verklaard door het feit dat het medicijn niet gearomatiseerd is en daarom geen oestrogene remmingscomponent biedt, en een lage biologische beschikbaarheid heeft.
'Gematigd' betekent echter niet 'afwezig'. Mesterolon is een volledige agonist van de androgeenreceptor en de farmacologische logica voorspelt een dosisafhankelijke remming van gonadotropines. Bij hogere doses wordt bij langdurig gebruik en vooral in combinatie met andere AAS remming van de as een te verwachten gevolg.
De redactie heeft geen betrouwbare moderne onderzoeken gevonden die de onderdrukking van HPT-as door mesterolon in verschillende doses kwantitatief zouden evalueren. Daarom moeten uitspraken als ‘proviron heeft geen invloed op LH’ als onbewezen worden beschouwd.
Spermatogenese en vruchtbaarheid
Spermatogenese vereist zowel FSH als een zeer hoge concentratie testosteron in de testes – vele malen hoger dan in het bloed. Exogene androgenen, die LH onderdrukken, verminderen intratesticulair testosteron en de spermatogenese lijdt, zelfs als het niveau van androgenen in het bloed hoog is.
Dit mechanisme is zo betrouwbaar dat androgenen zijn onderzocht als mannelijke hormonale anticonceptiva. De ervaring met dergelijke onderzoeken laat zien dat de onderdrukking van spermatogenese meestal omkeerbaar is, maar de hersteltijd is individueel.
Mesterolon wordt van oudsher aangeboden voor de behandeling van mannelijke onvruchtbaarheid. Een dubbelblinde, placebogecontroleerde studie door de WHO Working Group (1989) toonde echter geen voordeel aan in termen van zwangerschapspercentages. Daarom is er geen reden om te rekenen op "bescherming" of "verbetering" van de vruchtbaarheid door het medicijn.
Voor mannen die het vaderschap plannen, zijn androgenen zonder een duidelijk medisch doel gecontra-indiceerd. In de richtlijnen van de Endocrine Society (2018) wordt testosteron niet aanbevolen voor mannen die in de nabije toekomst een kind willen verwekken, juist vanwege remming van de spermatogenese.
Tekenen van onderdrukking en diagnostiek
Onderdrukking van de hormonale as kan zich op verschillende manieren manifesteren. Terwijl iemand androgeen gebruikt, zijn de symptomen mogelijk niet merkbaar, omdat het medicijn het tekort gedeeltelijk compenseert. Na stopzetting of bij onvoldoende androgene werking van het medicijn verschijnen er tekenen van hypogonadisme.
- verminderd libido en erectiestoornissen;
- vermoeidheid, depressieve stemming, verslechtering van de concentratie;
- afname van het testisvolume;
- verlies van spiermassa en kracht na onthouding;
- onvruchtbaarheid.
| Analyse | Wat het laat zien | Typisch beeld bij onderdrukking |
|---|---|---|
| LH | Stimulatie van Leydig-cellen | Verlaagd |
| FSH | Stimulatie van spermatogenese | Verlaagd |
| Totaal testosteron | Eigen productie (mesterolon wordt niet gemeten) | Verlaagd |
| Estradiol | Oestrogeenstatus | Kan verlaagd zijn |
| Spermogram | Vruchtbaarheid | Oligozoospermie of azoöspermie |
Belangrijk: de standaardtest voor testosteron detecteert mesterolon niet. Een laag testosteron bij een persoon die het medicijn gebruikt, is precies zijn eigen hormoon dat wordt onderdrukt door feedback. De combinatie van laag testosteron met laag LH en FSH is kenmerkend voor zogenaamd secundair androgeen-geïnduceerd hypogonadisme.
De diagnose en behandeling van een dergelijke aandoening moeten worden uitgevoerd door een endocrinoloog of een androloog. Onafhankelijk gebruik van medicijnen voor "herstel" zonder onderzoek kan het probleem maskeren en nieuwe risico's met zich meebrengen.
Herstel na stoppen
Na de onttrekking van androgeen herstelt de as gewoonlijk geleidelijk, maar de snelheid is zeer individueel. Rahnema et al. (2014) beschrijven dat sommige mannen maanden nodig hebben om te herstellen, en dat sommige mannen langdurig hypogonadisme hebben waarvoor medische behandeling nodig is.
De snelheid van herstel wordt beïnvloed door de duur en de doseringen van de toediening, het aantal gebruikte medicijnen, de leeftijd, de initiële toestand van de testikels en de algemene gezondheid. Er zijn geen onderzoeken afzonderlijk gewijd aan herstel na mesterolon.
Medische benaderingen van de behandeling van androgeen-geïnduceerd hypogonadisme worden besproken in de klinische literatuur (Anawalt, 2019), maar de keuze van de tactiek is uitsluitend de bevoegdheid van de arts na onderzoek. De redactie biedt bewust geen schema's aan.
Tijdens de herstelperiode zijn slaap, adequate voeding, gewichtsbeheersing en onthouding van alcohol belangrijk; deze factoren zelf beïnvloeden de testosteronniveaus.
Redactionele conclusies
Mesterolon is, zoals elke androgeenreceptoragonist, in staat de hypothalamus-hypofyse-testis-as te onderdrukken. Bij therapeutische doses wordt deze remming als matig beschreven, maar bij toenemende dosis en duur wordt deze remming verwacht.
Het idee dat het medicijn het eigen testosteron of de vruchtbaarheid "ondersteunt" wordt niet bevestigd: een onderzoek van de WHO heeft geen voordeel bij onvruchtbaarheid aangetoond.
De toestand van de as kan alleen worden beoordeeld met tests van LH, FSH, testosteron, estradiol en een spermogram onder toezicht van een arts.
We raden onze materialen ook aan over de oestrogene activiteit van mesterolon, over tests om het gebruik ervan te controleren, en over het herstel van het hormonale systeem na anabole steroïden.
Lijst met gebruikte literatuur
- Rahnema CD, Lipshultz LI, Crosnoe LE, et al. Anabolic steroid-induced hypogonadism: diagnosis and treatment. Fertil Steril. 2014;101(5):1271â1279.
- World Health Organization Task Force on the Diagnosis and Treatment of Infertility. Mesterolone and idiopathic male infertility: a double-blind study. Int J Androl. 1989;12(4):254â264.
- Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715â1744.
- Anawalt BD. Diagnosis and management of anabolic androgenic steroid use. J Clin Endocrinol Metab. 2019;104(7):2490â2500.
- Nieschlag E, Behre HM, Nieschlag S (eds). Testosterone: Action, Deficiency, Substitution. 4th ed. Cambridge University Press; 2012.
- Kicman AT. Pharmacology of anabolic steroids. Br J Pharmacol. 2008;154(3):502â521.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341â375.
